Quảng Ngãi không ồn ào chuyện ăn uống như Huế hay Hội An, nhưng có vài món mà đi rồi mới hiểu vì sao người ở đây nhắc mãi. Từ tô don loãng bên sông Trà tới gỏi tỏi Lý Sơn và bộ ba kẹo gương – mạch nha – đường phèn.
Ẩm thực Quảng Ngãi ít khi được nhắc tới trong các danh sách du lịch, một phần vì nó không phô trương. Món ở đây thiên về vị mộc, ít gia vị, nhiều đồ biển và đồ sông. Nhưng ăn vài bữa là bạn sẽ nhận ra vùng đất này có những thứ không tìm được ở nơi khác, bắt đầu từ một tô canh loãng mà người tỉnh khác thường ngơ ngác khi lần đầu nhìn thấy.
Don: món ăn định danh cả một vùng
Don là loài nhuyễn thể nhỏ sống ở vùng nước lợ sông Trà Khúc và sông Vệ. Người ta luộc lấy nước, đãi ruột rồi múc ra tô, thêm hành và ớt xiêm xanh dằm. Tô don trông đơn giản đến mức nghi ngờ: nước trong, ruột don bé xíu, không dầu mỡ. Vị của nó ngọt thanh kiểu nước sông chứ không đậm như nước hầm xương. Người Quảng Ngãi ăn don với bánh tráng nướng bẻ vụn thả vào cho có cái để nhai. Quán don ngon thường là quán nhỏ trong hẻm, bán từ sáng tới chiều, giá tham khảo khoảng 20.000–35.000đ một tô.
Cá bống sông Trà kho tiêu
Đây là món đã đi vào ca dao địa phương. Cá bống sông Trà nhỏ chỉ bằng ngón tay, kho rim với tiêu và nước màu cho tới khi khô lại, thịt săn và mặn ngọt vừa. Ăn với cơm trắng thì hết veo. Món này cũng được kho sẵn đóng hũ bán làm quà, để được lâu và mang đi máy bay dễ dàng. Mùa cá ngon thường rơi vào những tháng nước sông xuống thấp.
Ram bắp và bánh xèo kiểu Quảng Ngãi
Ram bắp là chả giò nhân bắp non bào nhuyễn, cuốn nhỏ bằng ngón tay và chiên tới giòn rụm. Người ta ăn kèm bánh tráng, rau sống và nước mắm tỏi ớt, cuốn thành từng cuốn to. Bánh xèo ở đây đổ nhỏ, vỏ mỏng, nhân chủ yếu là tôm đất và giá, không béo ngậy như bánh xèo miền Nam. Cả hai món đều là đồ ăn chiều, tìm ở các quán vỉa hè quanh trung tâm thành phố.
Hải sản Sa Huỳnh, Mỹ Khê và các làng chài
- Cá nục hấp cuốn bánh tráng rau muống, món ăn quen của cả vùng ven biển
- Mực cơm, mực lá nướng ở các quán sát cảng cá vào cuối buổi chiều
- Gỏi cá cơm trộn chuối chát, khế và rau thơm
- Ốc, sò, ghẹ bán theo cân, nên hỏi giá trước khi gọi
- Mắm nhum, thứ mắm hiếm và đắt, chỉ có theo mùa
Ra Lý Sơn thì ăn gì
Đảo có nhóm món riêng, không trùng với đất liền. Nổi nhất là gỏi tỏi, làm từ thân và lá tỏi non trộn chua ngọt, ăn giòn và thơm dịu chứ không hăng như bạn tưởng. Thêm gỏi rong biển chân vịt giòn sần sật, cá tà ma nướng hoặc nấu canh chua, ốc cừ hấp và cua huỳnh đế khi vào mùa. Tỏi cô đơn Lý Sơn là món quà kinh điển nhưng hàng trộn rất nhiều, tốt nhất mua trực tiếp tại nhà vườn trên đảo.
Đồ ngọt và đồ khô mang về
- Kẹo gương: mảng đường trong như kính, rắc đậu phộng và mè, giòn tan
- Mạch nha: mật ngũ cốc sánh, chấm bánh tráng hoặc pha nước ấm
- Đường phèn: nghề truyền thống lâu đời của vùng mía Quảng Ngãi
- Quế Trà Bồng: vỏ quế thơm gắt, bán dạng thanh hoặc bột
- Cá bống kho hũ và mực khô, dễ mang đi xa
Món vặt buổi chiều
Xu xoa là món giải nhiệt nấu từ rau câu chân vịt, đông lại thành khối trong veo, ăn với nước đường gừng. Bánh bèo Quảng Ngãi đổ dày hơn bánh bèo Huế, chan nước mắm ớt tỏi và rắc hành phi, không dùng tôm chấy. Ngoài ra còn chim mía Sơn Tịnh, món cũ gắn với mùa mía, nay khá hiếm.
Ăn ở Quảng Ngãi có một quy tắc đơn giản: quán càng ít trang trí thì càng đáng vào. Những hàng don, ram bắp hay bánh xèo ngon nhất thường không có biển hiệu tử tế, chỉ đông người địa phương vào giờ tan tầm. Cứ chọn quán đông khách bản địa lúc 4–6 giờ chiều là gần như không trượt.
Vài lưu ý khi ăn ở Quảng Ngãi
- Quán don và quán ăn sáng thường nghỉ sớm, đừng đi sau 9 giờ tối
- Ớt xiêm xanh ở đây rất cay, nên nếm trước khi dằm cả quả vào tô
- Hải sản nên hỏi giá theo cân và xác nhận tổng tiền trước khi chế biến
- Tỏi Lý Sơn thật thường tép nhỏ, vỏ mỏng và thơm gắt, giá cao hơn tỏi thường nhiều lần
- Mang tiền mặt khi ăn ở các làng chài và trên đảo, nhiều quán chưa nhận chuyển khoản ổn định
- Nếu ra đảo, hỏi chủ nhà nghỉ đặt cơm trước vì quán trên đảo đóng cửa sớm
