Châu Đốc được gọi là vương quốc mắm, nhưng ăn ở đây không chỉ có mắm. Bài này đi qua những món thật sự đáng thử, mùa nào có gì, và cách mua mắm mang về mà không hỏng dọc đường.
Châu Đốc là một trong số ít nơi ở miền Tây mà chuyện ăn uống gắn chặt với địa lý. Thành phố nằm ở ngã ba sông, sát biên giới Campuchia, có người Kinh, người Chăm và người Khmer sống xen nhau, và mỗi nhóm để lại một mảng trong mâm cơm ở đây. Kết quả là bạn có thể ăn ba bữa liên tiếp mà không lặp lại món nào.
Bún cá Châu Đốc: món phải ăn vào buổi sáng
Đây là món tôi khuyên ăn đầu tiên. Nước lèo nấu từ cá lóc, nêm mắm ruốc và nghệ nên vàng sánh và dậy mùi ngay khi bưng ra. Thịt cá được gỡ ra xào với nghệ chứ không để nguyên khúc, ăn cùng bún, rau muống bào, bắp chuối và bông điên điển. Có quán thêm heo quay hoặc đầu cá, tùy khẩu vị. Điểm cần nhớ là món này bán buổi sáng, những quán được dân địa phương ăn thường dọn từ sớm và hết trước trưa, đi muộn là chỉ còn hàng bán cho khách.
Mắm và cái chợ làm nên tên tuổi Châu Đốc
Chợ Châu Đốc là lý do thành phố này được gọi là vương quốc mắm. Cả một khu toàn sạp mắm xếp thành gò cao: mắm cá lóc, cá linh, sặc, trèn, rô. Nổi nhất là mắm thái, sợi mắm cá lóc trộn đu đủ bào và thính, ăn với thịt luộc, bún, rau sống. Người bán cho nếm thoải mái, cứ hỏi rồi thử. Giá tham khảo cho mắm thái loại thường khoảng 120.000–250.000đ một ký tùy loại cá, khô cá tra phồng thì cao hơn.
Lẩu mắm và bún mắm: mắm khi đã lên mâm
Nếu mua mắm về là chuyện của khách, thì lẩu mắm là chuyện của người ở đây. Nước lẩu nấu từ mắm cá linh hoặc cá sặc lọc kỹ, thả cá basa, tôm, thịt quay, cà tím, ăn với một rổ rau lớn đến mức hơi phi lý: bông súng, rau đắng, kèo nèo, bông điên điển, rau nhút. Rổ rau đó mới là phần đáng tiền. Bún mắm là phiên bản gọn cho một người, hợp buổi trưa hơn buổi tối.
Gỏi sầu đâu, món kén người nhưng đáng thử
Lá sầu đâu non trộn với khô cá sặc xé, thịt ba rọi, xoài sống và nước mắm me. Vị đắng đến trước, khá rõ, rồi lui nhanh và để lại hậu ngọt. Món này chỉ ngon đúng mùa, thường khoảng tháng 11 đến tháng 3 khi cây ra lá non, ngoài mùa lá già và đắng gắt.
Thốt nốt: đường, nước, chè và bánh bò
Hàng thốt nốt mọc dọc đường về phía Tịnh Biên và Tri Tôn, và người ta tận dụng gần như mọi phần của cây. Nước thốt nốt tươi uống lạnh ngọt thanh, cơm thốt nốt trong như thạch, đường thốt nốt đóng chén dùng để kho cá và nấu chè. Bánh bò thốt nốt vàng nhạt, xốp và thơm mùi đường. Đây cũng là món quà nhẹ và khó hỏng nhất trong danh sách này.
Món của người Chăm bên kia sông Hậu
Qua phà sang làng Chăm Châu Giang hoặc Đa Phước là bước vào một hệ ẩm thực khác hẳn. Tung lò mò là lạp xưởng bò lên men nhẹ, nướng lên có vị chua dịu rất đặc trưng. Cơm nị và cà púa ăn cặp với nhau, cơm nấu với sữa và gia vị, cà púa là thịt bò xào nước cốt dừa. Đây là cộng đồng Hồi giáo nên không có món heo, và trong tháng Ramadan nhiều hàng quán đóng cửa ban ngày.
Mùa nước nổi có gì riêng
- Cá linh non kho lạt hoặc nấu lẩu chua với bông điên điển, ngon nhất vào đầu mùa khoảng tháng 9
- Bông điên điển và bông súng, hai loại rau chỉ rộ đúng mùa nước
- Cá lóc đồng nướng trui cuốn lá sen non
- Cà na đập giòn chấm muối ớt, món ăn vặt vỉa hè đúng mùa
Mua mắm thì đừng mua ở sạp đầu tiên nhìn thấy. Đi hết một lượt dãy mắm, nếm ba bốn chỗ, rồi quay lại chỗ vừa miệng nhất. Và nhớ hỏi rõ mắm để được bao lâu ngoài tủ lạnh trước khi trả tiền, vì mắm thái đã trộn đu đủ xuống vị nhanh hơn mắm nguyên con rất nhiều.
Vài lưu ý khi ăn ở Châu Đốc
- Bún cá là món sáng, đừng để tới trưa mới đi tìm
- Quán quanh khu núi Sam phục vụ khách hành hương nên đông và vội, muốn ăn thong thả thì về khu chợ và trung tâm
- Vào dịp lễ Vía Bà tháng 4 âm lịch, hàng quán kín chỗ và giá nhích lên, nên ăn lệch giờ
- Đồ ăn ở đây ngọt hơn khẩu vị miền Bắc và miền Trung, có thể xin giảm đường khi gọi món
- Mang theo túi zip hoặc hộp kín nếu định mua mắm, mùi ám vào hành lý rất khó bay
