Kon Tum không có món nào đã thành thương hiệu quốc dân, nhưng đồ ăn ở đây còn giữ nguyên chất rẫy: nhiều lá, nhiều măng, nhiều thứ hái trong vườn. Đây là những món đáng ăn và cách ăn cho đúng.
Kon Tum — nay thuộc tỉnh Quảng Ngãi (Kon Tum cũ) — không có món nào thành thương hiệu quốc dân kiểu bún bò Huế hay mì Quảng. Đổi lại, đồ ăn ở đây còn giữ nguyên chất rẫy: nhiều lá, nhiều măng, nhiều thứ hái trong vườn chứ không mua ngoài chợ. Đi hai ngày là ăn gần hết những món đáng ăn, nhưng vài món bỏ qua thì coi như chưa tới.
Gỏi lá — món phải thử ít nhất một lần
Món đặc trưng nhất của Kon Tum, gần như không gặp ở tỉnh khác. Trên bàn là một mẹt lá đủ loại — có nơi dọn vài chục thứ, từ lá sung, lá đinh lăng đến những loại lá rừng phải nhờ chủ quán gọi tên hộ. Cách ăn: cuốn một chiếc phễu bằng lá, bỏ vào lát thịt ba chỉ luộc, con tôm, ít bì heo, thêm tiêu xanh và ớt, rồi chan một thìa nước chấm sền sệt làm từ gạo nếp lên men. Cuốn đầu vị hơi lộn xộn, đến cuốn thứ ba thì bắt đầu hiểu.
- Ăn theo mâm cho nhóm 2–4 người, giá tham khảo vài trăm nghìn một mâm
- Đặt trước từ chiều hôm trước hoặc sáng cùng ngày, vì quán phải đi hái lá
- Cuốn nhỏ thôi — tham lá quá thì không còn cảm được nước chấm, mà nước chấm mới là phần hay nhất
Xôi măng — bữa sáng rẻ nhất và đúng chất nhất
Sáng ở thành phố Kon Tum, thứ dễ gặp nhất trên vỉa hè là xôi măng: xôi nếp đồ với nghệ nên vàng ruộm, bên trên phủ măng le xào mặn, thêm hành phi và ruốc. Rẻ, no lâu, hợp buổi sáng se lạnh. Măng le không hăng như măng tre, ăn giòn và hơi ngọt hậu — bạn sẽ còn gặp lại nó suốt chuyến đi.
Cá gỏi kiến vàng và những món của người bản địa
Món này gắn với người Rơ Măm ở vùng Sa Thầy: cá suối băm nhuyễn, vắt kiệt nước rồi trộn với kiến vàng cùng trứng kiến, thêm muối, ớt và ít thính. Vị chua đến từ chính con kiến chứ không phải chanh hay giấm. Món khó gặp ở quán phố, thường chỉ có trong bữa của làng — gặp thì đừng bỏ lỡ, còn không thì cũng đừng cố săn bằng được.
Heo rẫy nướng, gà nướng và cơm lam ở Măng Đen
Lên Măng Đen, mâm cơm đổi hẳn. Heo rẫy — giống heo nhỏ nuôi thả — nướng nguyên miếng trên than, da giòn, thịt chắc chứ không bở, chấm muối ớt xanh. Đi kèm thường là gà nướng và cơm lam trong ống nứa. Không cầu kỳ, nhưng ăn giữa tiết trời mười mấy độ với mùi khói lẫn mùi thông thì rất hợp cảnh.
Cà đắng, lá mì và măng le — phần rau của mâm cơm Tây Nguyên
- Cà đắng: quả cà nhỏ màu xanh sọc, đắng thật chứ không đắng nhẹ, thường nấu với cá khô
- Lá mì (lá sắn non) xào tỏi hoặc nấu chung cà đắng — hơi nhẫn, càng nhai càng bùi
- Măng le tươi luộc chấm muối ớt, hoặc măng khô hầm xương
- Đọt mây nướng — đắng dịu, ăn xen giữa các miếng thịt nướng rất hợp
Cà phê Đăk Hà và rượu ghè
Đăk Hà là vùng trồng cà phê chính của Kon Tum, và cà phê ở đây uống theo lối Tây Nguyên: phin đặc, ít đá, ngồi lâu. Quán mở rất sớm, đông nhất quãng sáu bảy giờ sáng. Rượu ghè thì khác: ủ men lá trong ché, uống bằng cần trúc, thường chỉ có trong bữa ở làng hoặc homestay của gia chủ người Ba Na, Xơ Đăng. Được mời thì uống ít thôi — men lá êm nhưng thấm chậm.
Muốn ăn gỏi lá đúng kiểu, gọi đặt trước nửa buổi và hỏi thẳng hôm nay quán có bao nhiêu loại lá. Quán tử tế trả lời cụ thể; quán dọn cho có sẽ ậm ừ — và bạn còn kịp đổi chỗ.
Mua gì về làm quà
- Cà phê Đăk Hà: mua hạt rang mộc rồi nhờ xay tại chỗ
- Sâm dây (hồng đẳng sâm) khô hoặc ngâm mật ong, bán nhiều ở Măng Đen
- Măng le khô — nhẹ, để lâu, về xuôi hầm xương là ra đúng vị
- Rượu sim, mứt sim Măng Đen vào mùa sim
- Sâm Ngọc Linh thật giá rất cao và hàng giả nhiều — không rành thì mua sâm dây cho lành
Vài lưu ý khi ăn ở Kon Tum
- Quán đóng cửa sớm: ngoài 20h thành phố đã vắng, Măng Đen còn vắng hơn
- Đồ Tây Nguyên mặn và cay hơn miền xuôi, ăn nhạt thì dặn trước
- Cuối tuần và dịp lễ, quán nướng ở Măng Đen kín chỗ — đặt bàn từ chiều
- Giá tham khảo một bữa quán bình dân vài chục đến hơn trăm nghìn mỗi người
- Mang ít tiền mặt, nhiều quán trong làng vẫn quen thanh toán kiểu cũ
